Seğirmek ne demek marifetname ?

Gulus

New member
[HEADING=1]Seğirmek Ne Demek? Marifetname’de Seğirme Yorumları, Toplumsal Cinsiyet, Irk ve Sınıf Üzerine Bir Forum Tartışması[/HEADING]
Seğirmek Nedir? Geleneksel İnançlarla Günümüz Toplumu Arasındaki Bağ

Hiç durup dururken gözünüz seğirdiğinde çevrenizden birinin “Birinden haber alacaksın” ya da “Birisi senden söz ediyor” dediği oldu mu? Belki de kaşınız, dudağınız veya eliniz seğirdiğinde bunun ne anlama geldiğini merak ettiniz. Bu tür yorumlar, gündelik hayatımızda çoğu zaman küçük ve eğlenceli ayrıntılar gibi görünür. Ancak biraz derinlemesine düşündüğümüzde, bedensel belirtilere yüklediğimiz anlamların yalnızca kişisel meraklarımızla değil, ailemizden öğrendiğimiz inanışlarla, toplumsal cinsiyet rolleriyle, ekonomik koşullarla ve içinde yaşadığımız kültürle de ilişkili olduğunu görürüz.

Seğirmek, tıbbi açıdan genellikle bir kasın istemsiz ve kısa süreli kasılmasıdır. Buna karşılık geleneksel inanışlarda vücudun farklı bölgelerindeki seğirmelere iyi veya kötü haber, kısmet, ayrılık, yolculuk ya da başka bir olayın habercisi gibi anlamlar yüklenebilir. Özellikle Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın 18. yüzyılda kaleme aldığı Marifetname, bedenin çeşitli özelliklerini ve işaretlerini yorumlayan geleneksel metinler arasında anılır.

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Bir inanışın tarihsel ve kültürel açıdan değerli olması, onun geleceği bilimsel olarak öngördüğünü göstermez. Bu yazıda seğirme konusunu hem Marifetname geleneği hem de toplumsal cinsiyet, ırk, sınıf, sağlık bilgisi ve kültürel eşitsizlikler açısından ele alacağız.

1. Marifetname’de Seğirmek Ne Anlama Gelir?

Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın 1750’li yıllarda hazırladığı ve 1757’de tamamladığı bilinen Marifetname, dinî düşünceyi, dönemin astronomi ve doğa anlayışını, insan bedenine ilişkin bilgileri ve ahlaki değerlendirmeleri bir araya getiren kapsamlı bir eserdir. Eser, Osmanlı düşünce dünyasında geleneksel bilgi anlayışının nasıl şekillendiğini incelemek açısından önemlidir.

Halk arasında Marifetname’ye atfedilen seğirme yorumlarında göz, kaş, dudak, kol, el ve bacak gibi beden bölgelerindeki hareketler farklı anlamlarla ilişkilendirilebilir. Örneğin bazı yaygın halk inanışlarında sağ gözün seğirmesi olumlu, sol gözün seğirmesi ise olumsuz bir gelişmeyle bağdaştırılır. Ancak bu tür yorumlar yöreden yöreye değişebilir; sağ ve sol taraf için verilen anlamlar her kaynakta aynı değildir.

Ayrıca internette ve çeşitli forumlarda dolaşan her seğirme listesinin doğrudan Marifetname’den alındığını varsaymak doğru olmaz. Eserin belirli bir bölümüne ve güvenilir bir baskıya dayanmadan, belli bir beden hareketinin kesin olarak hangi anlama geldiğini İbrahim Hakkı’ya atfetmek yanıltıcı olabilir. Geleneksel metinlerin özgün içeriğiyle daha sonra oluşan halk yorumlarını birbirinden ayırmak gerekir.

Asıl dikkat çekici nokta şudur: İnsanlar neden bedenlerindeki istemsiz hareketleri gelecekle ilgili işaretler olarak yorumlama ihtiyacı hisseder?

Belirsizlik, insan zihninin anlam arama eğilimini güçlendirebilir. İş, evlilik, para, sağlık veya aile ilişkileri konusunda kaygı yaşayan biri, küçük bir bedensel hareketi yaklaşan bir olayın işareti olarak değerlendirebilir. Bu yaklaşım kişiye geçici bir açıklama veya kontrol duygusu sağlayabilir. Fakat aynı zamanda korkuyu artırabilir ve kişinin rastlantısal olayları önceden inanmış olduğu düşüncelerin kanıtı olarak görmesine neden olabilir.

Dolayısıyla seğirme inanışlarını yalnızca doğru veya yanlış şeklinde değerlendirmek yerine, insanların bu inanışlara hangi sosyal koşullarda yöneldiğini de sorgulamak gerekir.

2. Toplumsal Cinsiyet: Kadınların ve Erkeklerin Seğirme İnanışlarıyla Kurduğu İlişki

Toplumsal cinsiyet, insanların yalnızca kadın veya erkek olarak sınıflandırılmasıyla ilgili değildir. Aynı zamanda hangi duyguları göstermelerinin beklendiğini, nasıl davranmalarının uygun görüldüğünü ve hangi bilgi kaynaklarına güvenmelerinin teşvik edildiğini de etkileyen bir toplumsal düzenlemeler bütünüdür.

Geleneksel toplumlarda kadınların aile içindeki ilişkileri, evlilik, çocuklar ve yakın çevreleriyle ilgili sorumlulukları üzerinden değerlendirilmesi yaygın bir durumdur. Böyle bir ortamda bir kadının gözünün seğirmesi, yalnızca fizyolojik bir olay olarak değil, aileden gelecek bir haberin, bir tartışmanın veya ilişkilerde yaşanacak bir değişimin işareti olarak yorumlanabilir.

Burada mesele kadınların doğaları gereği daha batıl inançlı olması değildir. Asıl mesele, kadınların belirli sosyal koşullarda belirsizlikle daha yoğun biçimde karşı karşıya kalabilmesidir. Ekonomik bağımlılık, bakım emeğinin eşitsiz dağılımı, aile içindeki karar süreçlerine sınırlı katılım ve evlilikle ilgili toplumsal baskılar bu belirsizliği artırabilir.

Örneğin ekonomik olarak eşine bağımlı olan ve ailedeki önemli kararlar üzerinde yeterince söz sahibi olamayan bir kadın, geleceğe ilişkin kaygılarını geleneksel işaretler üzerinden anlamlandırabilir. Seğirmeyi yaklaşan bir haberin göstergesi olarak değerlendirmek, onun için belirsiz bir durumu açıklamanın yollarından biri olabilir. Bu davranışı küçümsemek yerine, kişinin neden güvenilir bilgiye, ekonomik bağımsızlığa ve karar verme özgürlüğüne ihtiyaç duyduğunu anlamak daha yararlıdır.

Erkeklerin deneyimleri de toplumsal cinsiyet normlarından bağımsız değildir. Erkeklerden güçlü, kontrollü, mantıklı ve sorunlarını tek başına çözen kişiler olmaları beklenebilir. Bu beklentiler, bazı erkeklerin kaygılarını açıkça konuşmasını veya geleneksel inanışlara duydukları ilgiyi ifade etmesini zorlaştırabilir.

Örneğin ailesinin geçimini sağlamakla yükümlü olduğunu düşünen bir erkek, iş yerinde yaşadığı belirsizlik karşısında gözünün seğirmesini kötü bir haberin işareti olarak yorumlayabilir. Ancak bunu çevresine anlatmak yerine stresini gizleyebilir veya sorunu tek başına çözmeye çalışabilir.

Bu noktada kadınların daha çok empatiye, erkeklerin ise daha çok çözüme yöneldiğini kesin bir kural olarak kabul etmek de doğru değildir. Empati ve çözüm odaklılık, biyolojik cinsiyetin otomatik sonuçları değil; kişilik, yetiştirilme biçimi, yaşam deneyimleri ve toplumsal beklentilerle şekillenen becerilerdir.

Bazı kadınlar kaygılarını doğrudan araştırarak gidermeyi tercih ederken bazı erkekler duygularını paylaşmayı seçebilir. İkili cinsiyet kalıplarının dışında kalan kişilerin deneyimleri de bu çeşitliliğin parçasıdır. Sağlıklı bir tartışma, insanları cinsiyetlerine göre sınıflandırmak yerine, hangi koşulların belirli davranışları teşvik ettiğini anlamaya çalışmalıdır.

3. Irk, Etnik Köken ve Kültürel Kimlik: Aynı Seğirme, Farklı Anlamlar

Seğirme inanışlarını değerlendirirken kültürel farklılıkları da göz önünde bulundurmak gerekir. İnsanlar bedenlerine ilişkin işaretleri ailelerinden, yaşadıkları çevreden, dinî geleneklerden, sözlü kültürden ve medya içeriklerinden öğrenebilirler. Aynı bedensel hareketin bir toplumda uğur, başka bir toplumda uğursuzluk, başka bir yerde ise üzerinde durulmayacak sıradan bir olay olarak görülmesi mümkündür.

Türkiye'de de seğirme yorumları tek tip değildir. Bölgesel gelenekler, aile geçmişi, kuşak farklılıkları ve bireylerin eğitim deneyimleri, bu inanışların nasıl aktarıldığını etkileyebilir. Bir ailede sol göz seğirmesinin kötü bir habere yorulması, başka bir ailede aynı olayın tamamen önemsiz görülmesi mümkündür.

Irk ve etnik köken kavramlarını birbirine karıştırmamak önemlidir. Irk, tarih boyunca biyolojik farklılıklara dayandırılarak toplumsal hiyerarşiler oluşturmak için kullanılmış bir sınıflandırma kategorisidir. Etnik köken ise ortak tarih, dil, kültür, aidiyet veya soy anlatılarıyla ilişkilidir. Her iki kavram da insanların nasıl değerlendirildiğini ve kendilerine hangi toplumsal rollerin atfedildiğini etkileyebilir; ancak hiçbir etnik kimlik, bir kişinin belirli bir inanışa sahip olacağını tek başına belirlemez.

Örneğin Anadolu'da yaşayan farklı etnik toplulukların seğirme hakkında farklı aile anlatıları olabilir. Bu anlatılar yalnızca bir inancın içeriğini değil, büyüklerin bilgisine verilen değeri, aile içindeki otoriteyi ve kuşaklar arası iletişimi de yansıtabilir. Ancak belirli bir inanışı bütün Kürtlere, Türklere, Araplara veya başka bir topluluğa mal etmek, kültürel çeşitliliği göz ardı etmek olur.
 
Üst