Sude
New member
Psikolog Dr. Mehmet Şakiroğlu Kimdir? Akademik Geçmişi ve Çalışmaları
Psikolojiyle biraz ilgilenenlerin karşısına Mehmet Şakiroğlu ismi farklı yerlerde çıkabiliyor: televizyon programları, radyo yayınları, psikoloji kitapları, konferanslar ve akademik çalışmalar… Peki bu isim yalnızca popüler psikoloji alanında tanınan bir uzman mı, yoksa akademik tarafta da ciddi bir geçmişi var mı? Bence bu soruya cevap verirken en sağlıklısı, kişinin medyadaki görünürlüğünden çok eğitimine, bilimsel yayınlarına ve üzerinde çalıştığı konulara bakmak.
Mehmet Şakiroğlu, ODTÜ Psikoloji Bölümü mezunu. Üniversitenin resmi akademik kayıtlarında lisans eğitimini 1995-2002 arasında tamamladığı, ardından 2002-2005 yılları arasında psikoloji alanında tezli yüksek lisans ve 2005-2011 arasında doktora yaptığı görülüyor. Doktora çalışmasının konusu özellikle dikkat çekici: 1999 Düzce depreminden sağ kurtulanlarda travma sonrası gelişim ve deprem hazırlığı davranışları. Günümüzde Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Psikoloji Bölümü Klinik Psikoloji Anabilim Dalı'nda öğretim üyesi olarak yer alıyor.
Dolayısıyla Şakiroğlu'nun kariyerini yalnızca "televizyonda psikoloji anlatan bir isim" şeklinde değerlendirmek eksik kalır. Akademik geçmişinin önemli bir bölümü travma, stres, baş etme, sosyal destek, ilişkiler, duygu düzenleme ve teknoloji kullanımı gibi günlük hayatla doğrudan bağlantılı konulara uzanıyor.
Eğitim Geçmişi Neden Önemli?
Bir psikoloğu değerlendirirken diploma listesini ezberlemekten ziyade eğitim çizgisinin hangi sorular etrafında şekillendiğine bakmak daha anlamlı olabilir.
Şakiroğlu'nun akademik yolculuğunda afet ve travma önemli bir yer tutuyor. ODTÜ'deki doktora tezinin başlığı, 1999 Düzce depreminden kurtulanların yaşadığı travmanın yalnızca psikolojik hasar açısından değil, "travma sonrası gelişim" ve gelecekteki deprem hazırlığı açısından da incelendiğini gösteriyor.
Bu ayrıntı bence önemli. Çünkü psikoloji bazen yalnızca "insanın problemi nedir?" sorusuna indirgeniyor. Oysa afet psikolojisi gibi alanlarda iki soru aynı anda soruluyor:
"İnsan bu olaydan nasıl etkileniyor?"
ve
"Bu olaydan sonra nasıl yeniden toparlanıyor, ne öğreniyor ve davranışlarını nasıl değiştiriyor?"
Şakiroğlu'nun doktora araştırmasında 199 yetişkin bulunuyor. Bunların 105'i kadın, 94'ü erkek ve yaş aralığı 18-73. Araştırma Kaynaşlı, Düzce'de ev ziyaretleri yoluyla gerçekleştirilmiş. Çalışmada yalnızca travma belirtileri değil; sosyal destek, yaşam kalitesi, psikolojik iyi oluş, baş etme biçimleri, deprem hazırlığı ve travma sonrası gelişim gibi çok sayıda değişken değerlendirilmiş.
Araştırmanın önemli bulgularından biri, algılanan sosyal desteğin, problem odaklı baş etmenin ve iyi oluşun travma sonrası gelişimle ilişkili olması. Deprem hazırlığı açısından ise hazırlık yapma sorumluluğu algısı, hazırlığın etkili olduğuna inanma ve problem odaklı baş etme olumlu ilişkiler gösterirken, travma sonrası stres olumsuz yönde ilişkili bulunmuş.
Burada psikoloji ile afet yönetimi arasında çok güzel bir kesişim ortaya çıkıyor: İnsanların deprem çantası hazırlaması yalnızca teknik bir mesele değil; risk algısı, öz yeterlik, sorumluluk duygusu ve geçmiş deneyimlerle de ilişkili.
Mehmet Şakiroğlu'nun Kitapları ve Popüler Psikoloji Çalışmaları
Şakiroğlu'nun akademik çalışmalarının yanında geniş okuyucu kitlesine yönelik kitapları da bulunuyor. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi akademik bilgi sisteminde "Mutsuzluğa Mahkumuz" (2008), "Öfke" (2014 kayıtlı kitap bilgisi), "Aşkın Psikolojisi" (2013), "Adli Psikoloji", "Kapat: Çocukları Sanal Dünyadan Koruma Kılavuzu", "Bağlan: Sorunlu Akıllı Telefon Kullanımını Azaltma Rehberi" ve "Hayatının Anlamı Kaybettiğin Yerde Mutsuz Değil Mutlusun" gibi kitaplar yer alıyor.
Özellikle "Bağlan" kitabı günümüz açısından ayrıca konuşulabilir. Doğan Kitap'ın verdiği bilgilere göre kitap 2020 yılında yayımlandı ve 175 sayfadan oluşuyor. Temel mesele, akıllı telefon ve sanal dünya ile kurulan ilişkinin kişinin ailesi, arkadaşları, hobileri, doğa ve kendi değerleriyle bağlantısını nasıl etkileyebildiği.
Bana göre bu konu bugün daha da önemli hale geldi. Çünkü akıllı telefon problemi yalnızca "çok ekran süresi" şeklinde ölçülebilecek kadar basit değil. Bir insan telefonu günde üç saat kullanıp işini, ilişkilerini ve uykusunu düzenli sürdürebilirken başka biri aynı süre içinde sürekli bildirim kontrol ediyor, konuşmaların ortasında ekrana bakıyor ve yalnız kaldığında otomatik olarak sosyal medyaya yöneliyor olabilir.
Yani mesele sadece süre değil, davranışın işlevi.
Sosyal Destek, Depresyon ve Şükran Üzerine Güncel Çalışması
Şakiroğlu'nun 2024 yılında İrem Özgüner Dokuzlu ile birlikte yayımladığı çalışma, sosyal destek ile depresyon arasındaki ilişkiye farklı bir açıdan bakıyor. Araştırma 18-64 yaş arasında 270 kişiyle gerçekleştirilmiş. Veriler 14 Kasım 2021 ile 12 Ocak 2022 arasında Google Surveys üzerinden toplanmış. Araştırmacılar algılanan sosyal destek, minnettarlık dışavurumu, ontolojik iyi oluş ve depresyon ölçümlerini kullanmış.
Sonuç oldukça ilginç: Algılanan sosyal destek arttıkça depresyon puanlarının anlamlı biçimde azaldığı görülmüş. Ayrıca sosyal destek ile depresyon arasındaki ilişkide minnettarlık ifadesi ve ontolojik iyi oluşun ardışık aracılık etkileri bulunmuş. Basitleştirirsek model şöyle düşünülebilir:
Sosyal destek → Minnettarlığı ifade etme → Yaşamla ilgili anlam/iyi oluş → Daha düşük depresyon düzeyi.
Fakat burada önemli bir bilimsel ayrım var. Bu çalışma ilişkileri inceliyor; "arkadaş edinmek depresyonu kesin olarak tedavi eder" gibi bir nedensellik iddiası kurmuyor. Bu ayrım psikoloji içeriklerinde sıkça atlanıyor. Bir araştırmada iki değişkenin birlikte değişmesi, birinin mutlaka diğerine doğrudan sebep olduğu anlamına gelmez.
Bence çalışmanın günlük hayattaki karşılığı şu: "Kimseye ihtiyacım yok, her şeyi kendim hallederim" düşüncesi her zaman güç göstergesi olmayabilir. İnsan psikolojisi sosyal bir sistem içinde çalışıyor. Yardım istemek, teşekkür etmek, birinin yanında olduğunu hissetmek veya bir başkasına destek olmak psikolojik kaynakların parçası olabilir.
Erkekler Daha Çözüm Odaklı, Kadınlar Daha Duygusal mı?
Forumlarda psikoloji konuşulurken bu noktada genellikle "erkekler çözüm ister, kadınlar konuşmak ister" gibi çok keskin cümleler ortaya çıkıyor. Bence bu cümleleri doğrudan doğru kabul etmek yerine araştırmaların bize ne söylediğine bakmak gerekiyor.
Tamamen uydurma bir klişe de değil; fakat biyolojik kader gibi değerlendirmek de doğru değil.
Tamres, Janicki ve Helgeson'ın 2002 tarihli meta-analizi, farklı baş etme davranışlarında kadın ve erkekler arasında bazı ortalama farklılıklar bulunduğunu gösteriyor. Araştırmada kadınların sosyal destek arama, duyguları sözel olarak ifade etme ve bazı diğer baş etme yöntemlerini daha fazla bildirme eğiliminde olduğu görülmüş. Ancak araştırmacılar stresörün türünün ve kişinin içinde bulunduğu sosyal rollerin de önemli olduğunu vurguluyor.
Daha yeni bir meta-analitik değerlendirme de kadınlarda sosyal destek ve bazı baş etme kaynaklarının daha fazla koruyucu olabildiğine ilişkin bulgular bulunduğunu, ancak çoğu psikiyatrik durumda tedavilerin kadın ve erkeklerde genel olarak benzer yararlar sağlayabildiğini bildiriyor. Bu nedenle "kadına başka, erkeğe başka psikoloji gerekir" sonucuna otomatik olarak gitmek bilimsel açıdan doğru değil.
Psikolojiyle biraz ilgilenenlerin karşısına Mehmet Şakiroğlu ismi farklı yerlerde çıkabiliyor: televizyon programları, radyo yayınları, psikoloji kitapları, konferanslar ve akademik çalışmalar… Peki bu isim yalnızca popüler psikoloji alanında tanınan bir uzman mı, yoksa akademik tarafta da ciddi bir geçmişi var mı? Bence bu soruya cevap verirken en sağlıklısı, kişinin medyadaki görünürlüğünden çok eğitimine, bilimsel yayınlarına ve üzerinde çalıştığı konulara bakmak.
Mehmet Şakiroğlu, ODTÜ Psikoloji Bölümü mezunu. Üniversitenin resmi akademik kayıtlarında lisans eğitimini 1995-2002 arasında tamamladığı, ardından 2002-2005 yılları arasında psikoloji alanında tezli yüksek lisans ve 2005-2011 arasında doktora yaptığı görülüyor. Doktora çalışmasının konusu özellikle dikkat çekici: 1999 Düzce depreminden sağ kurtulanlarda travma sonrası gelişim ve deprem hazırlığı davranışları. Günümüzde Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Psikoloji Bölümü Klinik Psikoloji Anabilim Dalı'nda öğretim üyesi olarak yer alıyor.
Dolayısıyla Şakiroğlu'nun kariyerini yalnızca "televizyonda psikoloji anlatan bir isim" şeklinde değerlendirmek eksik kalır. Akademik geçmişinin önemli bir bölümü travma, stres, baş etme, sosyal destek, ilişkiler, duygu düzenleme ve teknoloji kullanımı gibi günlük hayatla doğrudan bağlantılı konulara uzanıyor.
Eğitim Geçmişi Neden Önemli?
Bir psikoloğu değerlendirirken diploma listesini ezberlemekten ziyade eğitim çizgisinin hangi sorular etrafında şekillendiğine bakmak daha anlamlı olabilir.
Şakiroğlu'nun akademik yolculuğunda afet ve travma önemli bir yer tutuyor. ODTÜ'deki doktora tezinin başlığı, 1999 Düzce depreminden kurtulanların yaşadığı travmanın yalnızca psikolojik hasar açısından değil, "travma sonrası gelişim" ve gelecekteki deprem hazırlığı açısından da incelendiğini gösteriyor.
Bu ayrıntı bence önemli. Çünkü psikoloji bazen yalnızca "insanın problemi nedir?" sorusuna indirgeniyor. Oysa afet psikolojisi gibi alanlarda iki soru aynı anda soruluyor:
"İnsan bu olaydan nasıl etkileniyor?"
ve
"Bu olaydan sonra nasıl yeniden toparlanıyor, ne öğreniyor ve davranışlarını nasıl değiştiriyor?"
Şakiroğlu'nun doktora araştırmasında 199 yetişkin bulunuyor. Bunların 105'i kadın, 94'ü erkek ve yaş aralığı 18-73. Araştırma Kaynaşlı, Düzce'de ev ziyaretleri yoluyla gerçekleştirilmiş. Çalışmada yalnızca travma belirtileri değil; sosyal destek, yaşam kalitesi, psikolojik iyi oluş, baş etme biçimleri, deprem hazırlığı ve travma sonrası gelişim gibi çok sayıda değişken değerlendirilmiş.
Araştırmanın önemli bulgularından biri, algılanan sosyal desteğin, problem odaklı baş etmenin ve iyi oluşun travma sonrası gelişimle ilişkili olması. Deprem hazırlığı açısından ise hazırlık yapma sorumluluğu algısı, hazırlığın etkili olduğuna inanma ve problem odaklı baş etme olumlu ilişkiler gösterirken, travma sonrası stres olumsuz yönde ilişkili bulunmuş.
Burada psikoloji ile afet yönetimi arasında çok güzel bir kesişim ortaya çıkıyor: İnsanların deprem çantası hazırlaması yalnızca teknik bir mesele değil; risk algısı, öz yeterlik, sorumluluk duygusu ve geçmiş deneyimlerle de ilişkili.
Mehmet Şakiroğlu'nun Kitapları ve Popüler Psikoloji Çalışmaları
Şakiroğlu'nun akademik çalışmalarının yanında geniş okuyucu kitlesine yönelik kitapları da bulunuyor. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi akademik bilgi sisteminde "Mutsuzluğa Mahkumuz" (2008), "Öfke" (2014 kayıtlı kitap bilgisi), "Aşkın Psikolojisi" (2013), "Adli Psikoloji", "Kapat: Çocukları Sanal Dünyadan Koruma Kılavuzu", "Bağlan: Sorunlu Akıllı Telefon Kullanımını Azaltma Rehberi" ve "Hayatının Anlamı Kaybettiğin Yerde Mutsuz Değil Mutlusun" gibi kitaplar yer alıyor.
Özellikle "Bağlan" kitabı günümüz açısından ayrıca konuşulabilir. Doğan Kitap'ın verdiği bilgilere göre kitap 2020 yılında yayımlandı ve 175 sayfadan oluşuyor. Temel mesele, akıllı telefon ve sanal dünya ile kurulan ilişkinin kişinin ailesi, arkadaşları, hobileri, doğa ve kendi değerleriyle bağlantısını nasıl etkileyebildiği.
Bana göre bu konu bugün daha da önemli hale geldi. Çünkü akıllı telefon problemi yalnızca "çok ekran süresi" şeklinde ölçülebilecek kadar basit değil. Bir insan telefonu günde üç saat kullanıp işini, ilişkilerini ve uykusunu düzenli sürdürebilirken başka biri aynı süre içinde sürekli bildirim kontrol ediyor, konuşmaların ortasında ekrana bakıyor ve yalnız kaldığında otomatik olarak sosyal medyaya yöneliyor olabilir.
Yani mesele sadece süre değil, davranışın işlevi.
Sosyal Destek, Depresyon ve Şükran Üzerine Güncel Çalışması
Şakiroğlu'nun 2024 yılında İrem Özgüner Dokuzlu ile birlikte yayımladığı çalışma, sosyal destek ile depresyon arasındaki ilişkiye farklı bir açıdan bakıyor. Araştırma 18-64 yaş arasında 270 kişiyle gerçekleştirilmiş. Veriler 14 Kasım 2021 ile 12 Ocak 2022 arasında Google Surveys üzerinden toplanmış. Araştırmacılar algılanan sosyal destek, minnettarlık dışavurumu, ontolojik iyi oluş ve depresyon ölçümlerini kullanmış.
Sonuç oldukça ilginç: Algılanan sosyal destek arttıkça depresyon puanlarının anlamlı biçimde azaldığı görülmüş. Ayrıca sosyal destek ile depresyon arasındaki ilişkide minnettarlık ifadesi ve ontolojik iyi oluşun ardışık aracılık etkileri bulunmuş. Basitleştirirsek model şöyle düşünülebilir:
Sosyal destek → Minnettarlığı ifade etme → Yaşamla ilgili anlam/iyi oluş → Daha düşük depresyon düzeyi.
Fakat burada önemli bir bilimsel ayrım var. Bu çalışma ilişkileri inceliyor; "arkadaş edinmek depresyonu kesin olarak tedavi eder" gibi bir nedensellik iddiası kurmuyor. Bu ayrım psikoloji içeriklerinde sıkça atlanıyor. Bir araştırmada iki değişkenin birlikte değişmesi, birinin mutlaka diğerine doğrudan sebep olduğu anlamına gelmez.
Bence çalışmanın günlük hayattaki karşılığı şu: "Kimseye ihtiyacım yok, her şeyi kendim hallederim" düşüncesi her zaman güç göstergesi olmayabilir. İnsan psikolojisi sosyal bir sistem içinde çalışıyor. Yardım istemek, teşekkür etmek, birinin yanında olduğunu hissetmek veya bir başkasına destek olmak psikolojik kaynakların parçası olabilir.
Erkekler Daha Çözüm Odaklı, Kadınlar Daha Duygusal mı?
Forumlarda psikoloji konuşulurken bu noktada genellikle "erkekler çözüm ister, kadınlar konuşmak ister" gibi çok keskin cümleler ortaya çıkıyor. Bence bu cümleleri doğrudan doğru kabul etmek yerine araştırmaların bize ne söylediğine bakmak gerekiyor.
Tamamen uydurma bir klişe de değil; fakat biyolojik kader gibi değerlendirmek de doğru değil.
Tamres, Janicki ve Helgeson'ın 2002 tarihli meta-analizi, farklı baş etme davranışlarında kadın ve erkekler arasında bazı ortalama farklılıklar bulunduğunu gösteriyor. Araştırmada kadınların sosyal destek arama, duyguları sözel olarak ifade etme ve bazı diğer baş etme yöntemlerini daha fazla bildirme eğiliminde olduğu görülmüş. Ancak araştırmacılar stresörün türünün ve kişinin içinde bulunduğu sosyal rollerin de önemli olduğunu vurguluyor.
Daha yeni bir meta-analitik değerlendirme de kadınlarda sosyal destek ve bazı baş etme kaynaklarının daha fazla koruyucu olabildiğine ilişkin bulgular bulunduğunu, ancak çoğu psikiyatrik durumda tedavilerin kadın ve erkeklerde genel olarak benzer yararlar sağlayabildiğini bildiriyor. Bu nedenle "kadına başka, erkeğe başka psikoloji gerekir" sonucuna otomatik olarak gitmek bilimsel açıdan doğru değil.